13-3-2026
Ο τραγικός θάνατος της συναδέλφισσας Σοφίας Χρηστίδου στη Θεσσαλονίκη έχει φέρει στην επιφάνεια μια σχολική καθημερινότητα ασφυκτική για εκπαιδευτικούς και μαθητές, έχει αναδείξει τις αντιφάσεις και τα αδιέξοδα που συσσωρεύονται σε ένα δημόσιο σχολείο που ζητά οξυγόνο.
Στη συζήτηση που έχει ανοίξει επιχειρείται να κυριαρχήσει για μια ακόμη φορά η λογική της ατομικής ευθύνης, αυτή τη φορά φταίνε οι μαθητές και οι μαθήτριες – που έχουν στοχοποιηθεί ούτε λίγο ούτε πολλοί ως «δολοφόνοι» της εκπαιδευτικού- την επόμενη θα φταίνε οι εκπαιδευτικοί που δεν είναι ψυχικά ανθεκτικοί, κατάλληλοι ή αποτελεσματικοί.
Το βιώνουμε όλο και πιο έντονα: όταν προκύπτουν προβλήματα στο σχολείο, η απάντηση δεν είναι η ενίσχυση των δομών, της συνεργασίας και της στήριξης. Η απάντηση είναι η ενοχοποίηση: των μαθητών, των οικογενειών τους, των ίδιων των εκπαιδευτικών. Με αυτό τον τρόπο ενεργοποιούνται τα πιο σκοτεινά αντανακλαστικά μιας κοινωνίας που μοιάζει ολοένα και περισσότερο με αρένα, όπου κυριαρχεί ο κοινωνικός κανιβαλισμός και η αναζήτηση ενόχων. Εκπαιδευτικοί και μαθητές εμφανίζονται εναλλάξ ως θύματα και θύτες ο ένας του άλλου, ενώ στην πραγματικότητα είναι και οι δύο θύματα της ίδιας αντιλαϊκής αντιεκπαιδευτικής πολιτικής, η οποία συνειδητά τίθεται τις περισσότερες φορές εκτός κάδρου.
Η μεγάλη εικόνα
Ευθύνη και καθήκον μας είναι να αναδείξουμε τη «μεγάλη εικόνα» που χάνεται ή αποσιωπάται μέσα στον ορυμαγδό των αναθεμάτων και του ηθικού πανικού με αφορμή τον τραγικό θάνατο της συναδέλφισσας. Αποκαλύπτεται πλέον η αβάσταχτη σχολική καθημερινότητα που βιώνουν εκπαιδευτικοί και μαθητές, μια καθημερινότητα όμως που καθορίζεται από την αντιεκπαιδευτική πολιτική διάλυσης του δημόσιου σχολείου, από την κοινωνική βαρβαρότητα, τη βία και τον αυταρχισμό των κυβερνώντων.
Βασικό στοιχείο της αποτελεί η καλά σχεδιασμένη κυβερνητική συκοφάντηση και απαξίωση των εκπαιδευτικών. Οι εκπαιδευτικοί βάλλονται από παντού. Απαξιώνονται οικονομικά, επαγγελματικά, επιστημονικά. Βιώνουν εντατικοποίηση, ανασφάλεια, πίεση και εξουθένωση. Στοχοποιούνται και ενοχοποιούνται. Ηλεκτρονικές πλατφόρμες καταγγελιών, διαρκείς απειλές, πογκρόμ πειθαρχικών διώξεων, νέο πειθαρχικό, επιβολή ενός ασφυκτικού διοικητικού αυταρχισμού, αξιολόγηση, πειθάρχηση και ανταγωνισμός, μετατρέπουν τον εκπαιδευτικό από παιδαγωγό σε υπό επιτήρηση υπάλληλο, εύκολο εξιλαστήριο θύμα για ο,τιδήποτε συμβαίνει στο σχολείο και στην κοινωνία γενικότερα.
Στο σχολείο της εμπορευματοποίησης και ιδιωτικοποίησης, της αξιολόγησης, της έντασης των ταξικών φραγμών, της ενίσχυσης του εξετασιοκεντρικού του χαρακτήρα, με προγράμματα σπουδών και σχολικά βιβλία που απομακρύνονται από τις πραγματικές μορφωτικές ανάγκες των μαθητών, με πίεση για επιδόσεις, η γνώση μετατρέπεται σε μηχανισμό ανταγωνισμού και αποκλεισμού. Οι συλλογικές διαδικασίες υποχωρούν. Οι ουσιαστικές σχέσεις αποδυναμώνονται. Και η σχολική κοινότητα διαλύεται σε άτομα που καλούνται να διαχειριστούν μόνα τους όλο και πιο σύνθετα προβλήματα.
Ταυτόχρονα υπονομεύονται συστηματικά βασικές δομές στήριξης του δημόσιου σχολείου και των μαθητών, ιδιαίτερα όσων αντιμετωπίζουν αυξημένα μαθησιακά, ψυχολογικά, κοινωνικά προβλήματα. Τμήματα ένταξης που υπολειτουργούν, παράλληλη στήριξη που ουσιαστικά υπονομεύεται, εκπαιδευτικοί μετακινούμενοι σε πολλά σχολεία, χιλιάδες αναπληρωτές σε μόνιμη ανασφάλεια. Σήμερα στα σχολεία όχι μόνο δεν υπάρχουν ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, βοηθητικό προσωπικό κ.α., σε πολλές περιπτώσεις δεν υπάρχουν ούτε εκπαιδευτικοί.
«Χωρίς μέλλον»
Το έργο των εκπαιδευτικών καθίσταται δυσχερέστερο σήμερα, καθώς τα παιδιά που έρχονται στις σχολικές αίθουσες κουβαλούν την ένταση και τα αδιέξοδα μιας κοινωνίας που έχει σημαδευτεί βαθιά από την οικονομική κρίση, την υγειονομική κρίση και την αποδιάρθρωση των κοινωνικών δεσμών. Μεγαλώνουν μέσα σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας, πολέμων, κοινωνικής πίεσης, έλλειψης προοπτικής και οράματος. Με τη δημόσια σφαίρα να κατακλύζεται από εικόνες βίας, πολέμου και κοινωνικής σύγκρουσης. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναπαράγουν διαρκώς τα πρότυπα και τις αξίες του κυρίαρχου ανταγωνιστικού συστήματος, καλλιεργώντας την απομόνωση, την ατομικότητα και την επιθετικότητα αντί της συλλογικότητας και της αλληλεγγύης.
Το σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα προωθεί και εντείνει τον ανταγωνισμό, τον ατομικισμό και την πίεση των μαθητών\τριών και το σχολείο που τους προσφέρεται συχνά δεν συνομιλεί με τα πραγματικά τους προβλήματα. Αντί το σχολείο να γίνει χώρος κατανόησης, στήριξης και δημιουργίας, όλο και περισσότερο μετατρέπεται σε χώρο επιτήρησης, πειθαρχίας και μετρήσιμων αποτελεσμάτων.
Η απάντηση της πολιτείας στις δυσκολίες της νεολαίας δεν είναι η παιδαγωγική στήριξη αλλά ο αυταρχισμός: ποινικοποίηση της μαθητικής ζωής, αυστηροποίηση πειθαρχικών μέτρων, επιβολή κανόνων χωρίς διάλογο, αντιμετώπιση των μαθητών ως «προβλήματος» που πρέπει να ελεγχθεί. Έτσι δημιουργείται ένα σχολείο που βιώνεται από πολλούς μαθητές ως ξένο, εχθρικό και αδιάφορο για τις πραγματικές τους ανάγκες. Σε τέτοιες συνθήκες υποχωρεί και κάτι θεμελιώδες για την παιδαγωγική διαδικασία: η φιλική ατμόσφαιρα, η εμπιστοσύνη και ο αμοιβαίος σεβασμός ανάμεσα στους ανθρώπους της σχολικής κοινότητας.
Διοικητισμός, αυταρχισμός, παραβίαση εργασιακών δικαιωμάτων
Σε αυτό το ήδη βαρύ κλίμα έρχεται να προστεθεί και η αυταρχική διοικητική αντίληψη που εφαρμόζεται τόσο από το Υπουργείο όσο και από τις κατά τόπου Διευθύνσεις Εκπαίδευσης. Η Διεύθυνση Ανατολικής Θεσ/νίκης, στη συγκεκριμένη περίπτωση, θα μπορούσε να συμβάλει στην επίλυση προβλημάτων που ξεπηδούν από ιδιαίτερες συνθήκες και καταστάσεις, έγκαιρα με διακριτικότητα και ενσυναίσθηση. Αντί αυτού έχει δημιουργήσει ένα περιβάλλον έντονου διοικητισμού, ασφυκτικών πιέσεων και ελέγχου, εργασιακής εξουθένωσης, παραβίασης εργασιακών και συνδικαλιστικών δικαιωμάτων. Προβλήματα που εμφανίζονται στα σχολεία είναι γνωστά στη διοίκηση, χωρίς να λαμβάνονται έγκαιρα τα απαραίτητα μέτρα στήριξης. Όταν λοιπόν η διοίκηση γνωρίζει και δεν παρεμβαίνει ουσιαστικά, δεν μπορεί να αποδίδει την ευθύνη αποκλειστικά στον/στην εκπαιδευτικό της τάξης.
Τα ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν έχουν τεθεί. Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί μία κρίση σε καθεστώς έντασης και σύγκρουσης μέσα στο σχολείο; Ποια είναι η ευθύνη της υπηρεσίας που πρέπει να διασφαλίζει την ομαλή του λειτουργία, αλλά και την ασφάλεια μαθητών και εκπαιδευτικών; Ποιες ενέργειες έκανε η Διεύθυνση εκπαίδευσης για να υπάρχουν έγκαιρα τα απαραίτητα μέτρα στήριξης του σχολείου; Πώς έφτασε η διεύθυνση εκπαίδευσης να παραπέμψει τη συνάδελφο σε ΕΔΕ και σε υγειονομική επιτροπή, πρωτοφανή πρακτική, για να εξεταστεί αν μπορεί να παραμείνει στην εργασία της; Συνεχίζονταν η ΕΔΕ, ενώ η συνάδελφος βρίσκονταν στο νοσοκομείο με βαρύ εγκεφαλικό;
Η υπεράσπιση του δημόσιου σχολείου και της αξιοπρέπειας των εκπαιδευτικών είναι βαθιά κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα. Οι εκπαιδευτικοί που στηρίζουμε καθημερινά το σχολείο δουλεύοντας κάτω από αντίξοες συνθήκες απαιτούμε σεβασμό και αξιοπρέπεια. Η εκπαιδευτική κοινότητα δεν πρόκειται να σιωπήσει. Διατρανώνει την απαίτηση στήριξης και ενίσχυσης της για να ανταποκριθεί στο σύνθετο και απαιτητικό της έργο. Εκπαιδευτικοί και μαθητές χρειάζονται αλληλοσεβασμό, ελευθερία, δημοκρατικά δικαιώματα.
Τα σχολεία οφείλουν να είναι χώροι αγωγής, γνώσης, χώροι με σαφή πλαίσια και όρους δημοκρατικής λειτουργίας, χώροι σεβασμού και ανοχής, όπου δικαιούμαστε να εργαζόμαστε με ασφάλεια και συνεργατικότητα. Όμως, όταν όλα αυτά δεν είναι πλέον αυτονόητα αλλά βάλλονται, οφείλουμε να τα διεκδικήσουμε με την καθημερινή πράξη μας και τους αγώνες μας, συσπειρωμένοι γύρω από τους Συλλόγους Διδασκόντων και τα Σωματεία μας, προστατεύοντας ο ένας τον άλλον, η μία την άλλη, για να μην κατισχύσει ένα σχολείο που ασφυκτιά και κινδυνεύει να μετατραπεί σε έναν χώρο επιτήρησης, φόβου και εξουθένωσης των ανθρώπων που το υπηρετούν. Γιατί ένα σχολείο που ασφυκτιά δεν μπορεί να μορφώσει ελεύθερους ανθρώπους.
Επιτακτική όσο ποτέ σήμερα η ανάγκη οργάνωσης αποφασιστικού αγώνα για την ανατροπή των πολιτικών που μας συνθλίβουν. Για ένα σχολείο δημόσιο, δωρεάν και δημοκρατικό, που θα χωρά όλους τους μαθητές, εκπαιδευτικούς και όλη τη γνώση. Για την παιδαγωγική και εργασιακή μας αξιοπρέπεια!
ΓΙΑ ΤΟ ΔΣ
Η πρόεδρος Ο γραμματέας
Ρέππα Ντίνα Μαρούτας Γιάννης
Με αφορμή τον θάνατο της συναδέλφισσας Σοφίας Χρηστίδου.doc (55808)